Ислам діні қазақ халқының рухани өмірінде ғасырлар бойы маңызды орын алып келеді. Ол халықтың дүниетанымын қалыптастырып, өмір салтына, салт-дәстүріне, адамгершілік құндылықтарына терең сіңді. Қазақ даласында ислам діні жат идеология емес, керісінше ұлттың рухани тірегіне айналған сенім жолы болды.
Ислам қазақ жеріне бейбіт жолмен тарады. Ол қылыштың күшімен емес, сөздің салмағымен, ғалымдардың ілімімен, сауда-саттық пен мәдени байланыстар арқылы орнықты. Діннің осындай табиғи жолмен қабылдануы оның халық санасына терең орнығуына мүмкіндік берді. Қазақ халқы исламды өз болмысына жатсынбай, керісінше оны ұлттық дәстүрмен үйлестіре білді.
Қазақтар ғасырлар бойы исламның сунниттік бағытын, Ханафи мәзһабын ұстанып келеді. Бұл жол – кеңшілік пен сабырды, ақыл мен әділдікті алға қоятын бағыт. Ханафи мәзһабы көшпелі өмір салтына бейімделген, қоғамда татулық пен бірлікті сақтауға негізделгендігімен ерекшеленеді. Сондықтан бұл бағыт қазақ даласында орнығып, халықтың діни ұстанымының өзегіне айналды.
Қазақ қоғамында ислам тек ғибадатпен шектелген жоқ. Ол отбасылық тәрбиеге, үлкенге құрмет, кішіге ізет көрсетуге, адалдық пен жауапкершілікке үндеді. «Иманды адам» ұғымы тек діни емес, моральдық өлшем ретінде қалыптасты. Дін мен дәстүр бірін-бірі толықтырып, қоғамның рухани тұтастығын қамтамасыз етті.
Исламның қазақ даласында кең таралуына дін ғұламалары мен ағартушылардың еңбегі зор. Қожа Ахмет Ясауи бастаған рухани мектеп халықты шынайы имандылыққа, жүрек тазалығына, әділдік пен сабырға тәрбиеледі. Діни білім тек мешіттерде емес, өмірлік өнеге арқылы тарады.
Бүгінгі таңда ислам діні қоғам өмірінде маңызды рухани күш болып қала беруде. Алайда жаһандану дәуірінде дінді бұрмалап, оны радикалды мақсаттарға пайдалануға тырысатын ағымдар да кездеседі. Мұндай жағдайда дәстүрлі ислам құндылықтарын дұрыс түсіндіру, діни сауаттылықты арттыру – ортақ міндет. Ислам – бейбітшілік пен мейірім діні, ал оны күш пен өшпенділік құралына айналдыру оның шынайы мәніне қайшы.
Қазақ қоғамы үшін ислам – бөлінудің емес, бірігудің жолы. Ол ұлттың рухани қауіпсіздігін нығайтып, жастарды адасудан сақтайтын сенімді бағдар. Дәстүрлі исламды сақтау – өткенге оралу емес, болашаққа жауапкершілікпен қарау деген сөз.
Қазақ даласындағы ислам діні – ғасырлар сүзгісінен өткен, сабыр мен парасатқа негізделген рухани жол. Ол халықтың бірлігін бекемдеп, қоғамның тұрақтылығы мен рухани дамуына қызмет етіп келеді.
Шамуратов Алихан
Теолог маман