Қазіргі жаһандану дәуірінде әртүрлі мәдениеттер мен діндердің өкілдері бір қоғамда өмір сүріп, өзара қарым-қатынас орнатуда. Осындай жағдайда қоғамдық келісім мен тұрақтылықты қамтамасыз ететін маңызды құндылықтардың бірі – зайырлылық пен толеранттылық. Бұл ұғымдар мемлекет пен қоғамның дамуына оң әсер етіп, азаматтардың құқықтары мен бостандықтарын сақтауға мүмкіндік береді.
Зайырлылық – мемлекеттің діннен бөліну қағидасына негізделген саяси-құқықтық жүйе. Зайырлы мемлекетте ешқандай дін мемлекеттік немесе міндетті дін ретінде танылмайды. Барлық азаматтар өздерінің діни сеніміне қарамастан заң алдында тең құқыққа ие болады. Сонымен қатар әр адам өз дінін ұстануға, діни көзқарасын білдіруге немесе ешқандай дінді ұстанбауға ерікті. Зайырлылық қоғамдағы әртүрлі діни топтардың бейбіт қатар өмір сүруіне жағдай жасап, діни алауыздықтың алдын алады.
Қазақстан – зайырлы мемлекет. Еліміздің Конституциясында адамның құқықтары мен бостандықтары қорғалып, ар-ождан еркіндігіне кепілдік берілген. Бұл қағида еліміздегі түрлі этностар мен конфессиялардың өзара түсіністік пен келісімде өмір сүруіне негіз болып отыр. Қазақстанда көптеген ұлт пен ұлыс өкілдері мекендейді, сондықтан зайырлылық қағидаты қоғамдық тұрақтылықтың маңызды тірегі саналады.
Толеранттылық – өзге адамдардың көзқарасына, мәдениетіне, тіліне, дініне және өмір салтына құрметпен қарау деген сөз. Толерантты адам өзгелердің пікірін тыңдай біледі, олардың ерекшеліктерін сыйлайды және кемсітушілікке жол бермейді. Бұл қасиет адамдар арасындағы сенімді нығайтып, татулық пен бірлікті қалыптастырады.
Толеранттылықтың қоғамдағы рөлі ерекше. Әртүрлі ұлттар мен дін өкілдері арасында өзара құрмет болған жерде тұрақтылық пен даму болады. Керісінше, төзімсіздік пен кемсітушілік жанжалдарға, түсініспеушілікке және қоғамның бөлінуіне әкелуі мүмкін. Сондықтан толеранттылық әрбір азаматтың бойында қалыптасуы тиіс маңызды адамгершілік қасиет болып табылады.
Зайырлылық пен толеранттылық өзара тығыз байланысты ұғымдар. Зайырлы мемлекет азаматтардың діни және дүниетанымдық таңдау еркіндігін қамтамасыз етсе, толеранттылық адамдардың бір-біріне құрметпен қарауына ықпал етеді. Бұл екі құндылық қоғамда бейбітшілік пен келісімді сақтаудың басты шарттарының бірі болып саналады.
Қорытындылай келе, зайырлылық пен толеранттылық – заманауи қоғамның негізгі құндылықтары. Олар азаматтардың құқықтарын қорғап қана қоймай, елдегі тұрақтылық пен бірлікті нығайтады. Әрбір адам осы қағидаларды құрметтеп, күнделікті өмірде қолдана білсе, қоғамымызда өзара түсіністік пен татулық арта түседі. Сондықтан зайырлылық пен толеранттылықты насихаттау және дамыту – баршамыздың ортақ міндетіміз.
Теолог маман Н.Әбдіманап