Қазіргі әлемде түрлі ұлттар, мәдениеттер мен діни көзқарастар қатар өмір сүріп келеді. Жаһандану дәуірінде халықтар арасындағы қарым-қатынас бұрынғыдан да нығайып, адамдардың бір-бірімен байланысы арта түсті. Осындай жағдайда қоғамдағы тұрақтылық пен татулықты сақтау маңызды міндеттердің біріне айналды. Бұл міндетті жүзеге асыруда зайырлылық пен толеранттылық ерекше рөл атқарады. Аталған құндылықтар адамдардың өзара сыйластықта өмір сүруіне, қоғамдық келісімнің сақталуына және мемлекет дамуының тұрақты болуына ықпал етеді.
Зайырлылық пен толеранттылық – бір-бірімен тығыз байланысты ұғымдар. Олар азаматтардың құқықтары мен бостандықтарын қорғауға, түрлі көзқарастағы адамдардың өзара түсіністік табуына мүмкіндік береді. Сондықтан бұл құндылықтарды терең түсіну және күнделікті өмірде қолдану әрбір азамат үшін маңызды.
Зайырлылық ұғымы және оның маңызы
Зайырлылық – мемлекеттің діни ұйымдардан бөлінуін және барлық азаматтардың заң алдында тең болуын қамтамасыз ететін қағида. Зайырлы мемлекетте ешқандай дін мемлекеттік немесе міндетті дін ретінде танылмайды. Әрбір азамат өз дінін ұстануға, діни рәсімдерін орындауға немесе ешқандай дінді ұстанбауға ерікті болады.
Зайырлылық қоғамдағы әртүрлі сенім иелерінің бейбіт өмір сүруіне жағдай жасайды. Егер мемлекет белгілі бір дінді ғана қолдаса, басқа сенім өкілдерінің құқықтары шектелуі мүмкін. Сондықтан зайырлылық барлық азаматтардың теңдігін қамтамасыз ететін маңызды принцип болып табылады.
Қазақстан өзін зайырлы мемлекет ретінде жариялаған. Бұл еліміздің Конституциясында нақты көрсетілген. Мемлекет әр азаматтың ар-ождан бостандығына кепілдік береді және олардың құқықтарын қорғайды. Осындай саясаттың арқасында елімізде түрлі дін өкілдері өзара түсіністік пен келісімде өмір сүріп келеді.
Толеранттылықтың қоғамдағы рөлі
Толеранттылық – басқа адамдардың пікіріне, мәдениетіне, тіліне, дініне және өмір салтына құрметпен қарау дегенді білдіреді. Толерантты адам өз көзқарасынан өзгеше пікірлерді қабылдай алады және адамдарды ұлтына, дініне немесе әлеуметтік жағдайына қарап бөлмейді.
Толеранттылық қазіргі қоғам үшін аса маңызды қасиеттердің бірі болып саналады. Әлемде түрлі халықтар мен мәдениеттер өмір сүретіндіктен, олардың арасында өзара құрмет пен түсіністік болуы қажет. Егер адамдар бір-біріне төзімділік танытпаса, қоғамда жанжалдар мен қақтығыстар туындауы мүмкін.
Толеранттылық адамдардың адамгершілік қасиеттерін дамытуға көмектеседі. Ол өзгені тыңдай білуге, түсінуге және құрметтеуге үйретеді. Сонымен қатар толеранттылық қоғамдағы достық пен ынтымақтастықты нығайтады.
Қазақстандағы толеранттылық дәстүрі
Қазақстан көпұлтты мемлекет болып табылады. Елімізде жүзден астам этнос өкілдері өмір сүреді. Әр халықтың өз мәдениеті, тілі, салт-дәстүрі бар. Осындай алуан түрліліктің сақталуы және халықтардың бірлік пен татулықта өмір сүруі еліміздегі толеранттылық мәдениетінің жоғары деңгейде екенін көрсетеді.
Қазақ халқы ежелден қонақжайлығымен және кеңпейілділігімен ерекшеленген. Тарихтың түрлі кезеңдерінде Қазақстан жеріне көптеген ұлт өкілдері қоныс аударды. Қазақ халқы оларды жатсынбай, бауырына басып, қиын кезеңдерді бірге еңсерді. Бұл халқымыздың төзімділік пен адамгершілік қасиеттерінің жарқын көрінісі болып табылады.
Бүгінде елімізде әртүрлі мәдени орталықтар жұмыс істейді, ұлттық мерекелер атап өтіледі, этностар өз тілдері мен дәстүрлерін дамытуға мүмкіндік алады. Мұның бәрі қоғамдық келісім мен тұрақтылықтың нығаюына ықпал етеді.
Зайырлылық пен толеранттылықтың өзара байланысы
Зайырлылық пен толеранттылық бір-бірін толықтыратын ұғымдар. Зайырлылық азаматтардың құқықтары мен бостандықтарын заң жүзінде қорғаса, толеранттылық сол құқықтарды құрметтеуге және сақтауға тәрбиелейді.
Зайырлы қоғамда әр адам өз таңдауын еркін жасай алады. Ал толерантты ортада адамдар бір-бірінің таңдауына түсіністікпен қарайды. Сондықтан бұл екі қағида қоғамдағы тұрақтылықтың, қауіпсіздіктің және дамудың негізі болып саналады.
Қазіргі кезде әлеуметтік желілер мен ақпараттық технологиялардың дамуы адамдар арасындағы байланысты күшейтті. Алайда кейде жалған ақпарат пен теріс пікірлер қоғамда алауыздық тудыруы мүмкін. Осындай жағдайда зайырлылық қағидаларын сақтау және толерантты мінез-құлық таныту өте маңызды.
Жастар және рухани құндылықтар
Жастар – еліміздің болашағы. Сондықтан олардың бойында зайырлылық пен толеранттылық құндылықтарын қалыптастыру маңызды міндеттердің бірі болып табылады. Мектеп пен отбасы жас ұрпаққа адамгершілік, сыйластық, жауапкершілік сияқты қасиеттерді үйретуі тиіс.
Жастар әртүрлі көзқарастағы адамдармен дұрыс қарым-қатынас орната білуі қажет. Өз пікірін мәдениетті түрде жеткізу, өзгелердің ойын тыңдау және құрметтеу – толерантты тұлғаның басты белгілері. Сонымен қатар жастар діни сауаттылықты арттырып, жалған ақпаратқа ермеуге үйренуі керек.
Зайырлылық пен толеранттылықты құрметтейтін жас буын ғана еліміздің тұрақты дамуына үлес қоса алады. Олар қоғамдық келісімді сақтап, бейбіт өмірдің жалғасуына ықпал етеді.
Қорытынды
Қорытындылай келе, зайырлылық пен толеранттылық – заманауи қоғамның басты құндылықтарының бірі. Зайырлылық азаматтардың теңдігін қамтамасыз етіп, олардың құқықтары мен бостандықтарын қорғайды. Ал толеранттылық адамдар арасындағы өзара құрметті, түсіністік пен достықты нығайтады.
Қазақстан сияқты көпұлтты және көпконфессиялы мемлекет үшін бұл қағидалардың маңызы ерекше. Еліміздегі бейбітшілік пен тұрақтылықтың сақталуы – зайырлылық пен толеранттылықтың нақты нәтижесі. Сондықтан әрбір азамат осы құндылықтарды құрметтеп, оларды күнделікті өмірінде басшылыққа алуы тиіс. Сонда ғана қоғамда татулық, бірлік және тұрақты даму қамтамасыз етіледі.
Теолог маман Айбек Джамалов