Қазіргі жаһандану дәуірінде ақпарат ағынының жылдамдығы артып, түрлі діни және идеологиялық көзқарастар кеңінен таралуда. Бұл құбылыс қоғамның рухани дамуына оң әсер етуі мүмкін болғанымен, кей жағдайларда теріс ықпал да тигізеді. Әсіресе, агрессивті сипаттағы уағыз жүргізетін адамдардың әрекеті жеке тұлғаның еркіндігі мен қоғамдық тұрақтылыққа қауіп төндіруі ықтимал. Сондықтан мұндай уағызшыларды дер кезінде танып, олардың ықпалынан сақтану аса маңызды.
Агрессивті уағызшының басты белгілерінің бірі — өз көзқарасын абсолютті ақиқат ретінде көрсетуі. Олар өз ұстанымдарын жалғыз дұрыс жол деп есептеп, өзге пікірлерді толықтай жоққа шығарады. Мұндай жағдайда пікір алуандығына орын берілмейді, ал қарсы көзқарас білдіргендер сынға алынып, кейде тіпті айыпталуы мүмкін. Бұл — догматизм мен төзімсіздіктің айқын көрінісі.
Келесі маңызды белгі — эмоциялық қысым көрсету. Агрессивті уағызшылар көбіне логикалық дәлелдерге емес, адамның сезіміне әсер етуге тырысады. Олар қорқыныш, кінә сезімі немесе ашу-ыза арқылы тыңдаушыны өз ықпалына бағындыруды көздейді. “Сен дұрыс жолдан адастың”, “басқалар қателесуде” деген секілді тұжырымдар арқылы адамның сеніміне күмән келтіріп, оны өздеріне тәуелді етуге ұмтылады.
Сонымен қатар, мұндай тұлғалар қоғамнан оқшаулануға үндейді. Олар отбасы, достар немесе жалпы қоғаммен байланысты әлсіретуді насихаттауы мүмкін. Бұл — адамның әлеуметтік ортасын тарылтып, оны толықтай өз ықпалына енгізудің бір тәсілі. Оқшаулану адамның сыни ойлау қабілетін әлсіретіп, сыртқы ақпарат көздерінен алшақтатады.
Тағы бір ерекшелік — нақты дәлелдердің болмауы. Агрессивті уағызшылар көбіне ғылыми немесе тарихи негізделген деректерге сүйенбейді. Керісінше, сұрақ қойылған жағдайда олар нақты жауап беруден қашқақтап, ашуға бой алдыруы мүмкін. Бұл олардың ұстанымының әлсіздігін көрсетеді.
Қорытындылай келе, агрессивті уағызшыларды тану үшін сыни ойлау қабілетін дамыту қажет. Кез келген ақпаратты біржақты қабылдамай, түрлі дереккөздер арқылы тексеру маңызды. Әр адам өз таңдауын еркін әрі саналы түрде жасауға құқылы. Сол себепті қандай да бір қысым мен манипуляцияға жол бермей, жеке көзқарасты қорғау — заманауи қоғамдағы әрбір азаматтың маңызды міндеті.
Түсекеева Аяужан,
Оңалту жұмыстары және діни
психологиялық қолдау бөлімінің
теолог маманы