Қазіргі қоғамда жастар – елдің болашағы. Алайда жаһандану, ақпараттық технологиялардың қарқынды дамуы және әлеуметтік өзгерістер жастардың түрлі қауіп-қатерлерге ұшырау ықтималдығын арттырып отыр. Осалдық дегеніміз – адамның әлеуметтік, психологиялық немесе экономикалық қиындықтарға төтеп беру қабілетінің төмендеуі. Жастар арасындағы осалдық мәселесі қоғамның ерекше назарын талап етеді.
Жастардың осал болуына әсер ететін негізгі факторлардың бірі – отбасы жағдайы. Толық емес отбасы, ата-ананың бақылауының жеткіліксіздігі немесе отбасындағы түсініспеушіліктер жасөспірімдердің психологиялық тұрақтылығына кері әсер етеді. Мұндай жағдайда жастар теріс ортаға тез бейімделіп, зиянды әдеттерге немесе құқық бұзушылықтарға баруы мүмкін.
Тағы бір маңызды себеп – әлеуметтік желілер мен интернет кеңістігінің ықпалы. Ақпараттың көптігі жастардың санасына әртүрлі идеялар мен көзқарастарды сіңіреді. Егер жас азамат ақпаратты саралай алмаса, жалған мәліметтердің немесе теріс идеологиялардың ықпалына түсу қаупі артады. Сонымен қатар кибербуллинг, интернетке тәуелділік сияқты мәселелер де жастардың психикалық денсаулығына зиянын тигізеді.
Экономикалық қиындықтар да жастардың осалдық деңгейін күшейтеді. Жұмыссыздық, қаржылық тұрақсыздық және сапалы білім алуға мүмкіндіктің шектеулі болуы жастардың болашаққа деген сенімін төмендетуі мүмкін. Бұл өз кезегінде әлеуметтік оқшаулануға немесе девиантты мінез-құлықтың қалыптасуына әкеледі.
Жастар арасындағы осалдықтың алдын алу үшін кешенді шаралар қажет. Ең алдымен, отбасы институтын нығайту маңызды. Ата-аналар балаларымен ашық қарым-қатынас орнатып, олардың мәселелеріне бейжай қарамауы керек. Сонымен бірге мектептер мен жоғары оқу орындарында психологиялық қолдау қызметтерін дамыту қажет.
Ақпараттық сауаттылықты арттыру да маңызды қадамдардың бірі. Жастар интернеттегі ақпаратты сын тұрғысынан бағалауды, жалған мәліметтерді ажыратуды және цифрлық қауіпсіздік ережелерін сақтауды үйренуі тиіс. Бұл олардың түрлі манипуляциялар мен теріс ықпалдардан қорғануына көмектеседі.
Сонымен қатар жастардың бос уақытын тиімді ұйымдастыру қажет. Спорттық, мәдени және шығармашылық үйірмелер жастардың қабілеттерін дамытып, пайдалы орта қалыптастырады. Мемлекет пен қоғамдық ұйымдар жастарды қолдауға бағытталған жобаларды көбейтіп, олардың білім алуына және жұмысқа орналасуына жағдай жасауы керек.
Қорытындылай келе, жастар арасындағы осалдық – тек жеке адамның емес, бүкіл қоғамның мәселесі. Оны алдын алу үшін отбасы, білім беру ұйымдары, мемлекет және қоғам бірлесіп әрекет етуі қажет. Жастарға қолайлы орта қалыптастыру арқылы ғана біз олардың әлеуетін толық ашып, елдің жарқын болашағын қамтамасыз ете аламыз.
Жұмаділлә Бексұлтан,
Интернет кеңістігінде діни
экстремизмнің алдын алуды
үйлестіру және мониторинг
бөлімінің басшысы