Қазіргі жаһандану дәуірінде мемлекеттердің даму бағыты мен қоғамдық тұрақтылығы көп жағдайда олардың ұстанатын негізгі қағидаттарына байланысты. Солардың ішінде зайырлылық ұғымы ерекше маңызға ие. Зайырлылық – бұл мемлекеттің діннен бөлінуі ғана емес, ең алдымен адам құқықтары мен бостандықтарын қорғауға, қоғамдағы татулық пен келісімді сақтауға бағытталған өркениетті ұстаным. Зайырлы мемлекет әр азаматтың сеніміне құрметпен қарай отырып, баршаға ортақ заң мен тәртіпті қамтамасыз етеді.
Зайырлылықтың басты мәні – ар-ождан бостандығын сақтау. Әрбір адам қандай да бір дінді ұстануға, өз сенімін ашық білдіруге немесе ешбір дінге сенбеуге толық құқылы. Бұл еркіндік ешкімнің құқығын шектемеуі тиіс. Зайырлы қоғамда бір дін екіншісінен жоғары қойылмайды, мемлекет белгілі бір діни бағытты қолдамайды. Мұндай теңдік адамдар арасындағы сенім мен өзара сыйластықты қалыптастырады.
Мемлекет пен діннің бөлінуі діннің қоғамдағы орнын жоққа шығару дегенді білдірмейді. Керісінше, дін – жеке адамның рухани өмірінің маңызды бөлігі. Алайда мемлекеттік басқару, білім беру, құқықтық жүйе сияқты салалар діни қағидаларға емес, жалпыадамзаттық құндылықтарға негізделуі тиіс. Бұл – зайырлылықтың басты талабы. Осындай ұстаным арқылы қоғамда әділдік пен тұрақтылық орнайды.
Зайырлылық қағидасы заңның үстемдігін қамтамасыз етеді. Зайырлы мемлекетте барлық азаматтар заң алдында тең болады. Ұлтына, дініне, әлеуметтік жағдайына немесе көзқарасына қарамастан, әр адамға бірдей талап қойылады. Бұл қоғамда әділеттілік сезімін күшейтіп, азаматтардың мемлекетке деген сенімін арттырады. Заң үстемдік еткен жерде тәртіп орнап, қоғам дамудың дұрыс жолына түседі.
Қазақстан Республикасы – зайырлы мемлекет. Бұл еліміздің Конституциясында нақты көрсетілген. Қазақстанның зайырлы даму жолын таңдауы – тарихи әрі стратегиялық маңызы бар шешім. Себебі елімізде түрлі ұлт пен түрлі дін өкілдері өмір сүреді. Осындай көпэтносты және көпконфессиялы қоғамда бейбітшілік пен келісімді сақтау үшін зайырлылық аса қажет. Ол қоғамдағы алауыздықтың алдын алып, ортақ мақсатқа жұмылуға мүмкіндік береді.
Қазақстандағы зайырлылық дінге қарсы бағыт емес, керісінше, барлық дін өкілдеріне тең мүмкіндік беретін ұстаным. Елімізде мешіттер, шіркеулер және басқа да ғибадат орындары еркін жұмыс істейді. Әр адам өз сенімін заң аясында жүзеге асыра алады. Бұл – зайырлы мемлекеттің айқын көрінісі. Осындай тепе-теңдік қоғамдағы тұрақтылықты сақтауға ықпал етеді.
Зайырлылықтың білім беру саласындағы маңызы да зор. Зайырлы білім жүйесі ғылым мен ақыл-ойға, сыни ойлауға негізделеді. Мектептер мен жоғары оқу орындарында білім беру діни емес, ғылыми қағидаларға сүйеніп жүргізіледі. Бұл жастардың дүниетанымын кеңейтіп, олардың саналы, жауапкершілігі жоғары азамат болып қалыптасуына жағдай жасайды. Еркін ойлай алатын, білімді ұрпақ – елдің болашағы.
Сонымен қатар зайырлылық қоғамның мәдени дамуына да әсер етеді. Әртүрлі көзқарастар мен пікірлердің қатар өмір сүруі шығармашылықтың, жаңашылдықтың дамуына жол ашады. Зайырлы ортада адам өзін еркін сезінеді, өз ойын ашық білдіре алады. Бұл қоғамның ішкі әлеуетін арттырып, дамудың жаңа мүмкіндіктерін ашады.
Қазіргі таңда әлемде діни экстремизм мен радикализм мәселелері өзекті болып отыр. Осындай қауіп-қатерлердің алдын алуда зайырлылық маңызды рөл атқарады. Зайырлы мемлекет діни сенімді саясат құралына айналдыруға жол бермейді. Бұл қоғамды түрлі теріс ағымдардан қорғап, азаматтардың қауіпсіздігін қамтамасыз етеді.
Қорытындылай келе, зайырлылық – қоғамның тұрақты дамуының, бейбіт өмір мен өзара келісімнің берік негізі. Ол әр адамның құқығын қорғап, мемлекет пен қоғам арасындағы сенімді нығайтады. Зайырлы мемлекетте әр азамат өзін еркін, қауіпсіз және тең сезінеді. Сондықтан зайырлылықты сақтау мен дамыту – бүгінгі күннің ғана емес, болашақ ұрпақтың да мүддесі. Зайырлылық – өркениетті, әділетті әрі біртұтас қоғамға бастайтын маңызды жол.
Аманкелді Нұрдаулет,
Ақпараттық түсіндіруді үйлестіру
және діни талдау жұмыстарын
ұйымдастыру бөлімінің теологы