Ұлттық дәстүр – халықтың ғасырлар бойы жинаған өмірлік тәжірибесі, дүниетанымы мен тәрбиесінің көрінісі. Әр ұлттың өзіне тән салт-дәстүрі, әдет-ғұрпы, мәдениеті болады. Сол арқылы халықтың болмысы, рухани құндылықтары сақталып, ұрпақтан-ұрпаққа жалғасып отырады. Қазақ халқы үшін ұлттық дәстүр тек мәдени мұра ғана емес, адам тәрбиесінің, рухани кемелденудің маңызды негізі болып саналады. Сондықтан ұлттық дәстүрдің адам руханиятындағы орны ерекше.
Руханият – адамның ішкі дүниесі, адамгершілігі, ар-ұяты, иманы мен тәрбиесі. Адамның бойындағы мейірімділік, үлкенді сыйлау, кішіге қамқор болу, адалдық пен жауапкершілік сияқты қасиеттер ұлттық дәстүр арқылы қалыптасады. Қазақ халқы ежелден ұрпақ тәрбиесіне ерекше көңіл бөлген. «Тәрбие – тал бесіктен» деген сөздің өзі халықтың бала тәрбиесіне үлкен мән бергенін көрсетеді. Мысалы, бесікке салу, тұсау кесу, сүндет той секілді дәстүрлердің барлығы тәрбиелік мәнге ие. Бұл дәстүрлер арқылы балаға жақсы тілек айтылып, оның болашағына оң бағыт беріледі.
Қазақ халқы үлкенді құрметтеуді басты құндылықтардың бірі санаған. «Үлкенге құрмет, кішіге ізет» деген ұғым ұлттық тәрбиенің өзегіне айналған. Жастар үлкендердің батасын алып, ақылын тыңдап өскен. Батаның өзі – рухани тәрбие мектебі. Ақсақалдардың берген батасы адамға күш-қуат, жігер сыйлап, жақсылыққа жетелейді. Осындай дәстүрлер адамдар арасындағы сыйластық пен бірлікті нығайтады.
Ұлттық дәстүр адамның отансүйгіштік сезімін де қалыптастырады. Өз халқының тарихын, мәдениетін, тілін, дәстүрін құрметтеген адам елін де сүйеді. Қазақ халқының қонақжайлығы, бауырмалдығы, кеңпейілділігі – ұлттық болмыстың айқын көрінісі. Қонақ күту дәстүрі арқылы адамдар бір-біріне құрмет көрсетіп, татулық пен ынтымақты сақтаған. Бұл қасиеттер қазіргі қоғам үшін де аса маңызды.
Қазіргі заманда жаһандану үдерісі күшейіп, түрлі мәдениеттер араласуда. Осындай кезеңде ұлттық дәстүрді сақтау – рухани құндылықтарды сақтаудың басты жолы. Егер адам өз дәстүрінен алыстаса, өзінің ұлттық болмысын жоғалтуы мүмкін. Сондықтан жастарға ұлттық құндылықтарды дәріптеу маңызды. Отбасында ата-ана балаға салт-дәстүрді үйретіп, ұлттық тәрбие беруі қажет. Мектеп пен қоғам да бұл мәселеге ерекше назар аударуы тиіс.
Сонымен қатар, ұлттық дәстүр дінмен де тығыз байланысты. Қазақ халқының көптеген дәстүрлері адамды имандылыққа, сабырлылыққа, қанағатшылдыққа тәрбиелейді. Асар жасау, жетім-жесірге көмектесу, садақа беру сияқты дәстүрлер халықтың мейірімділік пен жанашырлық қасиетін көрсетеді. Мұндай құндылықтар адамның рухани дүниесін байытып, қоғамдағы адамгершілікті күшейтеді.
Ұлттық дәстүр – ұлттың рухани тірегі. Ол адамға тәрбие беріп қана қоймай, оның ішкі жан дүниесін байытады, жақсы қасиеттерді қалыптастырады. Халқымыздың салт-дәстүрін құрметтеу – өткенге тағзым, болашаққа аманат. Сондықтан әрбір жас ұрпақ ұлттық құндылықтарды сақтап, оны әрі қарай жалғастыруы қажет. Ұлттық дәстүрі сақталған халықтың руханияты да әрқашан биік болады.
Әбдіманап Нұрхан,
Ақпараттық түсіндіруді
үйлестіру және діни талдау
жұмыстарын ұйымдастыру
бөлімінің теолог маманы