Зайырлы қоғам – әртүрлі көзқарастар мен сенімдердің қатар өмір сүруіне негізделген әлеуметтік құрылым. Мұндай қоғамда дін мемлекеттен бөлінеді, ал азаматтардың құқықтары мен бостандықтары тең дәрежеде қорғалады. Алайда соңғы жылдары зайырлы құндылықтарды жоққа шығару құбылысы кейбір ортада байқалып, оның әртүрлі мінез-құлықтық көріністері айқындала түсуде.
Ең алдымен, зайырлы қоғам құндылықтарын теріске шығару көбіне төзімсіздік пен радикалды ойлау арқылы көрінеді. Мұндай жағдайда адам немесе топ өз сенімін абсолютті ақиқат деп қабылдап, өзге көзқарастарды мойындамайды. Нәтижесінде қоғамдық пікір алуандығы шектеліп, диалог мәдениеті әлсірейді. Бұл өз кезегінде қоғам ішіндегі шиеленістердің артуына әкелуі мүмкін.
Екінші бір маңызды көрініс – заңдар мен қоғамдық нормаларды қабылдамау. Зайырлы мемлекетте заң баршаға ортақ және міндетті болып табылады. Ал оны жоққа шығаратын мінез-құлық көбіне жеке сенімдерді мемлекеттік заңнан жоғары қоюмен сипатталады. Бұл әрекеттер құқықтық тәртіптің әлсіреуіне және әлеуметтік тұрақсыздыққа себеп болуы ықтимал.
Сонымен қатар, білім мен ғылымды теріске шығару да жиі кездесетін құбылыс. Зайырлы қоғам ғылыми негізге сүйеніп дамиды, ал ғылымды жоққа шығару – қоғамның интеллектуалдық және технологиялық ілгерілеуіне кедергі келтіреді. Мұндай көзқарас көбіне жалған ақпараттың таралуымен және сыни ойлау қабілетінің төмендігімен байланысты.
Тағы бір байқалатын мінез-құлық – қоғамнан оқшаулану. Зайырлы құндылықтарды қабылдамайтын кейбір топтар өздерін өзгелерден бөліп, тұйық орта қалыптастырады. Бұл әлеуметтік интеграцияның әлсіреуіне, ал кейде экстремистік идеялардың таралуына жағдай жасайды.
Аталған құбылыстардың алдын алу үшін ең алдымен білім беру мен ағартушылық жұмыстарды күшейту қажет. Азаматтардың құқықтық сауаттылығын арттыру, сыни ойлау қабілетін дамыту және түрлі мәдениеттер мен сенімдерге құрметпен қарауды қалыптастыру – тұрақты және үйлесімді қоғам құрудың негізі.
Қорытындылай келе, зайырлы қоғам құндылықтарын жоққа шығару – тек жеке адамның таңдауы ғана емес, ол бүкіл қоғамның тұрақтылығы мен дамуына әсер ететін маңызды мәселе. Сондықтан бұл құбылысты терең түсініп, оның алдын алуға бағытталған кешенді шаралар қабылдау қажет.
Жұмаділлә Бексұлтан,
Шымкент қаласы дін істері
басқармасы «Дін мәсселелерін
зерттеу орталығы» КММ
бөлім басшысы