Қазіргі цифрлық дәуірде радикалды идеологиялар бұрынғыдан да жылдам таралуда. Интернет пен әлеуметтік желілер арқылы түрлі деструктивті ағымдар өз ықпалын күшейтіп, әсіресе жастарды нысанаға алады. Сондықтан радикализмнің алдын алу – тек құқық қорғау органдарының емес, бүкіл қоғамның ортақ міндеті.
Радикалды идеология қалай таралады?
Радикалды топтар адамдарды бірден емес, кезең-кезеңімен тартады. Ең алдымен олар:
- сенімге кіреді (достық, қолдау көрсету арқылы)
- қарапайым сұрақтардан бастайды (өмір мәні, әділетсіздік туралы)
- кейін өз «ақиқаттарын» ұсынады
Көбіне бұл процесс жабық чаттарда, анонимді аккаунттар арқылы жүреді. Олар эмоционалды әлсіз, өмірлік қиындық көріп жүрген адамдарды тез анықтайды.
Қауіптің негізгі белгілері
Радикалды идеологияға бейімделудің алғашқы белгілері:
- бұрынғы ортасынан алшақтау
- пікірінің күрт өзгеруі (бәрін «ақ» немесе «қара» деп бөлу)
- «шындықты тек біз білеміз» деген сенім
- агрессия немесе төзімсіздік артуы
Бұл белгілерді ерте байқау – алдын алудың маңызды бөлігі.
Алдын алу жолдары
1. Діни және идеологиялық сауаттылықты арттыру
Адам өз дінін немесе дүниетанымын дұрыс түсінсе, жалған ағымдарға ермейді. Ресми, сенімді дереккөздерге сүйену қажет.
2. Сыни ойлауды дамыту
Кез келген ақпаратты қабылдамас бұрын сұрақ қою – маңызды дағды. Радикалды топтар көбіне эмоцияға әсер етеді, ал сыни ойлау – сол әсерден қорғайды.
3. Интернет қауіпсіздігін күшейту
Жабық топтар, күмәнді каналдар, белгісіз адамдармен байланыс – үлкен қауіп. Әсіресе жасөспірімдерге бұл туралы ашық түсіндіру керек.
4. Отбасы мен ортаның рөлі
Жақындарының қолдауы бар адам сыртқы ықпалға аз түседі. Ашық диалог, түсіну және қолдау – басты қорғаныс.
5. Психологиялық көмек
Көп жағдайда радикализмнің түбінде – жалғыздық, әділетсіздік сезімі жатады. Уақытылы көрсетілген психологиялық қолдау қауіпті азайтады.
6. Позитивті альтернатива ұсыну
Жастар бос кеңістікті қауіпті контентпен толтырмауы үшін оларға білім, спорт, шығармашылық бағытында мүмкіндік беру қажет.
Радикалды идеологиямен күрес – тек тыйым салу емес, алдын алу. Егер қоғам жастарға дұрыс бағыт, сапалы ақпарат және сенімді орта ұсына алса, радикализмге орын қалмайды. Ең бастысы – адамды қорқыту емес, түсіндіру. Себебі түсінген адам – таңдауын саналы түрде жасайды.
Джамалов Айбек,
Шымкент қаласы дін істері
басқармасы «Дін мәсселелерін
зерттеу орталығы» КММ
теолог маманы