XXI ғасырда ақпараттық технологиялар қарқынды дамып, интернет өміріміздің ажырамас бөлігіне айналды. Алайда бұл технологиялар кейде теріс мақсатта да қолданылады. Соның ішінде ең қауіпті бағыттардың бірі – террористік әрекеттерді насихаттау, ұйымдастыру немесе қаржыландыру үшін интернет ресурстарын пайдалану. Сондықтан заманауи құқық жүйелері интернеттегі террористік контент үшін қатаң қылмыстық жауапкершілік белгілеуді көздейді.
Интернеттегі террористік контент ұғымы
Террористік контент деп интернетте таралатын, адамдарды экстремизмге, зорлық-зомбылыққа итермелейтін, террористік ұйымдарды насихаттайтын ақпаратты түсінуге болады. Мұндай контентке мыналар кіреді:
• террорлық актілерді ұйымдастыру жөніндегі нұсқаулықтар;
• террористік ұйымдардың идеологиясын насихаттайтын материалдар;
• қаржылық қолдау жинауға бағытталған хабарламалар;
• зорлық-зомбылыққа шақыратын бейнематериалдар мен суреттер.
Құқықтық реттеу
Көптеген елдердің заңнамасында интернеттегі террористік контентке қарсы арнайы баптар қарастырылған. Қазақстан Республикасының қылмыстық кодексінде де терроризм мен экстремизмге қатысты қылмыстар үшін жауапкершілік көзделген. Мысалы, 2014 жылғы Қылмыстық кодекске енгізілген түзетулерде интернет арқылы терроризмді насихаттаған немесе ұйымдастырған адамдар үшін айтарлықтай қатаң жаза белгіленген.
Қылмыстық жауапкершілік түрлері
Интернеттегі террористік контент үшін жауапкершілік әртүрлі формада болады:
1. Ескерту немесе әкімшілік жаза – контентті жойып, ескерту беру арқылы жүзеге асырылады;
2. Қылмыстық жауапкершілік – ауыр қылмыстарға жатады, мысалы:
• терроризмді насихаттау;
• террорлық ұйымдарға ақша аудару немесе басқа да материалдық көмек көрсету;
• террорлық актіге шақыратын немесе оны ұйымдастыруға көмектесетін контент тарату.
Жаза түрлері айыппұл салудан бастап бас бостандығынан айыруға дейін созылуы мүмкін.
Халықаралық тәжірибе
Көптеген мемлекеттер интернеттегі террористік контентке қарсы күресуде халықаралық тәжірибені пайдаланады. Мысалы, Еуропалық Одақтың «Киберқауіпсіздік» және «Антитерроризм» бағдарламалары интернет платформаларға осындай контентті жою міндетін жүктейді. АҚШ-та «PATRIOT Act» арқылы интернеттегі терроризмге қатысты қатаң құқықтық нормалар енгізілген.
Интернеттегі террористік контент қазіргі қоғам үшін аса қауіпті құбылыс болып отыр. Бұл мәселені шешудің тиімді жолы – заңнаманы жетілдіру, құқық қорғау органдары мен интернет-платформалардың бірлескен әрекеті. Қылмыстық жауапкершілікке тарту арқылы мемлекет азаматтардың қауіпсіздігін қамтамасыз етіп, терроризм мен экстремизмнің алдын алады.
Өмірзақ Алида,
Шымкент қаласы дін істері
басқармасы «Дін мәсселелерін
зерттеу орталығы» КММ
теолог маман