Қазіргі қоғамда дін мәселесі жиі талқыланады. Бірақ бұл талқылаулардың көпшілігі сенімнің өзінен гөрі, оны түсіну деңгейіне тіреліп жатады. Себебі дін — тек ғибадат пен рәсімдер жиынтығы емес, ол ең алдымен санаға әсер ететін құбылыс. Ал сана бар жерде таңдау бар, жауапкершілік бар.
Сана — адамның естігенін сүзгіден өткізе алу қабілеті. Дінді санамен қабылдау дегеніміз — соқыр еру емес, түсініп ұстану. Алайда кей жағдайда дін адамның ойлау қабілетін өшіруге, сұрақ қоюдан қорқуға мәжбүрлейтін құралға айналып кетеді. Бұл жерде мәселе дінде емес, оны жеткізу тәсілінде.
Кей ортада «сұрақ қою — күмән», «күмән — әлсіздік» деген түсінік қалыптасқан. Ал шын мәнінде, сұрақ қою — ізденістің бастауы. Сана арқылы келген сенім ғана берік болады. Ойланбай қабылданған ұстаным уақыт өте келе не фанатизмге, не толық бас тартуға әкелуі мүмкін.
Дін адамды қорқыту үшін емес, тәрбиелеу үшін келген. Ол адамды ойлануға, жауапкершілік алуға, ішкі тәртіпке шақырады. Егер сенім тек тыйым мен қорқынышқа негізделсе, ол санаға емес, эмоцияға әсер етеді. Ал эмоциямен басқарылатын сенім манипуляцияға өте осал.
Қазіргі ақпараттық заманда дін туралы мәліметтің де, пікірдің де көптігі байқалады. Әлеуметтік желілерде өзін «ақиқат иесі» ретінде көрсететін адамдар аз емес. Осындай ортада сананың рөлі бұрынғыдан да маңызды. Әр айтылған сөзге, әр уағызға сын көзбен қарау — дінге қарсы шығу емес, керісінше оны терең түсінуге ұмтылу.
Саналы сенім — адамды қоғамнан бөлмейді, керісінше, жауапты азамат етіп қалыптастырады. Ол өзгені жоққа шығармайды, пікір алуандығына құрметпен қарайды. Себебі сана бар жерде төзім бар, диалог бар.
Дін мен сананы бір-біріне қарсы қою — қате. Нағыз сенім санамен бекігенде ғана адамды өсіреді. Ал сана өшкен жерде дін емес, оның көлеңкесі ғана қалады. Сондықтан бүгінгі қоғам үшін ең маңызды сұрақ — «қандай дінді ұстанамыз?» емес, «дінді қандай санамен қабылдап жүрміз?» деген сұрақ болуы керек.
Бексұлтан Жұмаділлә,
«Интернет кеңістігінде діни
экстремизмнің алдын алуды
үйлестіру және мониторинг»
бөлімінің басшысы