Қазіргі ақпараттық технологиялар дәуірінде интернет қоғам өмірінің ажырамас бөлігіне айналды. Әлеуметтік желілер, мессенджерлер және түрлі онлайн платформалар арқылы ақпарат тарату өте жеңіл әрі жылдам жүзеге асады. Алайда осы мүмкіндіктермен қатар қоғамға қауіп төндіретін жалған немесе арандатушы ақпараттардың таралуы да көбейді. Соның ішінде жалған діни ақпараттардың интернет кеңістігінде таралуы қоғамдық тұрақтылық пен азаматтардың қауіпсіздігіне елеулі қауіп келтіреді. Сондықтан мұндай әрекеттер үшін әкімшілік жауапкершілік мәселесі ерекше маңызға ие.
Жалған діни ақпараттың қоғамға әсері
Жалған діни ақпарат дегеніміз — діни мазмұндағы шындыққа сәйкес келмейтін, адамдарды адастыруға, радикалдық көзқарастарды насихаттауға немесе діни алауыздық туғызуға бағытталған мәліметтер. Мұндай ақпараттар көбіне әлеуметтік желілерде, бейне платформаларда немесе анонимді сайттарда таратылады.
Жалған діни мәліметтердің негізгі қауіптілігі:
• азаматтардың діни сауатсыздығын пайдалану;
• жастарды радикалды топтардың ықпалына түсіру;
• қоғамда діни алауыздық пен түсініспеушілік қалыптастыру;
• мемлекеттік тұрақтылыққа қауіп төндіру.
Әсіресе жастар интернеттегі ақпаратты жылдам қабылдайтындықтан, олардың санасына теріс ықпал ету қаупі жоғары.
Онлайн кеңістіктегі құқықтық реттеу
Көптеген мемлекеттерде интернет арқылы таратылатын жалған ақпаратпен күресу заңнамалық деңгейде реттеледі. Қазақстан Республикасында да діни экстремизмнің, жалған діни үгіттің және заңсыз миссионерлік қызметтің алдын алуға бағытталған құқықтық нормалар бар.
Қазақстан Республикасының заңнамасына сәйкес:
• діни алауыздықты қоздыруға;
• экстремистік материалдарды таратуға;
• тіркелмеген діни ұйымдардың қызметін насихаттауға;
• азаматтарды адастыратын жалған діни ақпарат таратуға тыйым салынады.
Осындай құқық бұзушылықтар үшін әкімшілік жауапкершілік қарастырылған. Кей жағдайларда әрекеттің ауырлығына қарай қылмыстық жауапкершілік те туындауы мүмкін.
Әкімшілік жауапкершіліктің маңызы
Әкімшілік жауапкершілік — құқық бұзушылықтың алдын алуға бағытталған маңызды құқықтық құрал. Онлайн ортада жалған діни ақпарат таратқан тұлғаларға:
• айыппұл салу;
• интернет ресурстарын бұғаттау;
• заңсыз контентті жою;
• белгілі бір қызметпен айналысу құқығын шектеу сияқты шаралар қолданылуы мүмкін.
Бұл шаралар қоғамдағы ақпараттық қауіпсіздікті қамтамасыз етуге және азаматтарды теріс діни ықпалдан қорғауға көмектеседі. Сонымен қатар әкімшілік жауапкершілік азаматтардың интернеттегі әрекеттеріне жауапкершілікпен қарауына ықпал етеді. Әрбір адам тарататын ақпараттың шынайылығын тексеріп, оның қоғамға әсерін ескеруі қажет.
Алдын алу шаралары
Жалған діни ақпаратпен күресу тек құқық қорғау органдарының міндеті емес. Бұл мәселеде қоғам, отбасы және білім беру ұйымдары да белсенді рөл атқаруы тиіс.
• халықтың діни және құқықтық сауаттылығын арттыру;
• ресми діни ақпарат көздерін насихаттау;
• жастарға медиасауаттылықты үйрету;
• интернеттегі күмәнді ақпараттарды тексеру мәдениетін қалыптастыру.
Интернет кеңістігінде жалған діни ақпарат тарату — қоғам тұрақтылығына қауіп төндіретін өзекті мәселе. Мұндай әрекеттер азаматтардың санасына кері әсер етіп, діни алауыздық пен экстремизмнің таралуына себеп болуы мүмкін. Сондықтан заңнамада мұндай құқық бұзушылықтар үшін әкімшілік жауапкершіліктің қарастырылуы — қоғамдық қауіпсіздікті қамтамасыз етудің маңызды тетігі. Сонымен қатар бұл бағыттағы күрес құқықтық шаралармен ғана шектелмей, халықтың ақпараттық және діни сауаттылығын арттырумен қатар жүргізілуі тиіс.
Интернет кеңістігінде діни экстремизмнің алдын алуды
үйлестіру және мониторинг бөлімінің басшысы Б.Жұмаділлә