Қазіргі цифрлық дәуірде деструктивті діни ағымдар өз ықпалын күшейту үшін интернетті белсенді қолдануда. Әсіресе, әлеуметтік желілер мен мессенджерлер арқылы адамдарды өз қатарларына тарту тәсілдері күрделене түсті. Мұндай топтардың басты құралы — «құпия чаттар» мен «жалған ұстаздар».
Құпия чаттар — бақылаудан тыс орта
Деструктивті ағымдар көбіне ашық платформаларда емес, жабық немесе «құпия» чаттарда әрекет етеді. Олар:
- WhatsApp, Telegram сияқты мессенджерлерде жеке топтар ашады;
- Топқа тек «сенімді» адамдарды ғана қосады;
- Сыртқа ақпарат шығармауды талап етеді;
- Қатысушыларды біртіндеп оқшаулап, тек сол топтағы ақпаратқа тәуелді етеді.
Мұндай чаттарда көбіне радикалды идеялар баяу әрі жүйелі түрде енгізіледі. Алғашында діни білім беру сияқты көрінгенімен, уақыт өте келе көзқарасты өзгертуге бағытталған жасырын үгітке айналады.
Жалған ұстаздар — сенім арқылы басқару
Интернеттегі тағы бір қауіпті құбылыс — өзін «ұстаз», «ғалым», «шейх» деп таныстыратын, бірақ ресми діни білімі жоқ адамдар.
Олардың негізгі белгілері:
- Ресми діни ұйымдарға қарсы шығу;
- Өздерін «шын жолды көрсетуші» ретінде көрсету;
- Басқа дін өкілдерін немесе қоғамды айыптау;
- Адамдарды отбасы, достарынан алыстатуға тырысу;
- Сұрақ қоюға немесе сын айтуға мүмкіндік бермеу.
Мұндай «ұстаздар» көбіне эмоционалды әсер ету әдістерін қолданады: қорқыту, кінә сезімін ояту, «сен ерекше таңдалғансың» деген сияқты манипуляциялар.
Қауіпті қалай тануға болады?
Интернетте кез келген ақпаратты сыни тұрғыдан қабылдау — ең маңызды қорғаныс. Егер:
- Сізді жеке чатқа шақырып, «ерекше білім» ұсынып жатса;
- Ақпарат көздері тек бір адамға немесе топқа тәуелді болса;
- Басқа пікірлерге тыйым салынса;
- Сізден құпиялылық талап етілсе — бұл қауіпті белгі болуы мүмкін.
Не істеу керек?
Мамандар мұндай жағдайда:
- Ресми діни ұйымдардың ақпараттарына сүйенуді;
- Күмәнді топтардан дереу шығуды;
- Жақындарыңызбен кеңесуді;
- Қажет болса, құқық қорғау органдарына хабарласуды ұсынады.
Интернет — білім мен даму алаңы ғана емес, сонымен қатар қауіп көзі де. Деструктивті діни ағымдар жаңа технологияларды пайдалана отырып, адамдардың санасына әсер етудің жаңа тәсілдерін меңгеріп отыр. Сондықтан әрбір қолданушы ақпаратты саралап, өз қауіпсіздігіне жауапкершілікпен қарауы тиіс.
Жұмаділлә Бексұлтан,
Шымкент қаласы дін істері
басқармасы «Дін мәсселелерін
зерттеу орталығы» КММ
бөлім басшысы