Ислам дінінің ең басты қағидаларының бірі – дінде зорлықтың болмауы. Алла Тағала дінді адамдарға күшпен таңбайды, керісінше, оны адамның өз қалауымен, ерікті түрде қабылдауын қалайды. Иман – мәжбүрлеудің емес, жүректегі ықылас пен саналы таңдаудың жемісі. Осы мақалада «Дінде зорлық жоқ» қағидасының мәні, оның шариғи, ақылға негізделген және қоғамдық қырлары жан-жақты түсіндіріледі.
Дінде зорлықтың болмау қағидасы
«Дінде зорлық жоқ» деген қағида тек белгілі бір діни үкімге ғана қатысты емес, ол – Ислам дінінің тұтас рухын білдіретін ұстаным. Дін – мәжбүрлі әрекеттер мен зорлыққа негізделген жүйе емес, керісінше, адамның өз еркімен жасайтын амалдарына сүйенеді. Сондықтан зорлық-зомбылық пен күштеу Исламның табиғатына қайшы.
Иман, намаз, ораза, қажылық сияқты ғибадаттардың барлығы тек ниетпен, ықыласпен орындалғанда ғана құлшылық болып есептеледі. Зорлықпен жасалған амалдың сауабы болмайды. Өйткені амалдың қабыл болуы үшін еркін таңдау мен жүрек ризалығы қажет.
Иман – зорлықпен емес, жүрекпен қабылданады
Иман – жүректің ісі. Оны ешкім зорлықпен енгізе алмайды. Күшпен айтылған сенім сөздері Алланың алдында шынайы иман болып саналмайды. Зорлықпен оқылған намаз – намаз емес, зорлықпен ұсталған ораза – ораза емес. Өйткені дінде амалдың мәні оның сыртқы көрінісінде емес, ішкі ниетінде жатыр.
Құранда:
«Егер Раббың қалағанда, жер бетіндегілердің бәрі иман келтірер еді. Ендеше сен адамдарды иманға зорлайсың ба?» – деп айтылуы осы ақиқатты айқын көрсетеді.
Зорлық пен жауапкершілік мәселесі
Зорлық – әрекеттен бұрын келіп, адамның еркін таңдауын жояды. Сондықтан зорлықпен жасалған істің жауапкершілігі оны жасаған адамға емес, зорлаған адамға жүктеледі. Ал зорлықсыз, өз еркімен жасалған күпірлік, әділетсіздік пен күнә – адамның өз таңдауымен жасалған іс, оның салдары да сол адамға тиесілі болады.
Ислам діні адамдарды зұлымдықтан қорғау үшін шекаралар белгілеп, заңдар орнатқан. Осы тұрғыдан алғанда, «дінде зорлық жоқ» қағидасы – адамның ар-ождан еркіндігін қорғаудың негізі.
Ислам қоғамындағы діни еркіндік
Ислам билігі орнаған қоғамда әр адамға діни еркіндік берілген. Мұсылман емес адамдар – мейлі олар мүшрік, яһуди немесе христиан болсын – өз дінінде қалуға құқылы. Оларды Исламды қабылдауға зорлау рұқсат етілмейді. Тек келісім-шартқа адал болу және қоғамдық тәртіпті сақтау талап етіледі.
Адам өз еркімен Исламды қабылдағаннан кейін, Алла мен пайғамбарға уәде беріп, кейін сол уәдеден бас тартса, бұл – зорлық емес, келісімді бұзудың салдары ретінде қарастырылады.
Жиһад және зорлық ұғымы
Жиһад – адамдарды дінге зорлау құралы емес. Оның мақсаты – зорлық-зомбылықты жою, әділетсіздіктің алдын алу және сенім еркіндігін қорғау. Исламда соғыстың мақсаты кек алу немесе дінді күшпен таратуды көздемейді. Керісінше, ол – зұлымдыққа тосқауыл қоюдың соңғы шарасы.
Сондықтан «дінде зорлық жоқ» қағидасы жиһад ұғымымен қайшы келмейді. Жиһад – зорлық емес, әділеттілікті қорғау жолындағы күрес.
Тағут ұғымы және одан бас тарту
Тағут – Аллаға қарсы шыққан, адамдарды азғындыққа шақырған, өзін немесе өзгелерді құдай дәрежесіне көтерген кез келген күш. Оған шайтан, жалған тәңірлер, зұлым билеушілер, жалған идеологиялар жатады.
Исламдағы таухидтің (бір Аллаға сенудің) алғашқы шарты – тағутты жоққа шығару. Яғни, Алладан басқа құдайлық сипат берілген барлық жалған күштерден бас тарту. Бұл – «Алладан басқа тәңір жоқ» деген сөздің мазмұны.
Қорытынды
Ислам – зорлыққа емес, ақылға, дәлелге және жүрек қалауына негізделген дін. «Дінде зорлық жоқ» қағидасы – сенім еркіндігін, ар-ождан тазалығын және адам қадірін қорғаудың кепілі. Шынайы иман тек еркін таңдаумен, ықыласпен және саналы түрде қабылданғанда ғана жүзеге асады.
Осылайша, Ислам діні адамды күшпен бағындыруды емес, ақиқатқа өз еркімен жетуді мақсат етеді. Бұл – оның адамзатқа ұсынған ең үлкен рухани құндылықтарының бірі.
Шымкент қаласы «Дін мәселелерін зерттеу орталығы» КММ-нің исламтанушы маманы, Абдувахидұлы Рахымжан